Η οδηγία για το στεγαστικό δικαίωμα είναι είκοσι ετών. Και οι λίστες αναμονής μακραίνουν.

Στον δήμο Περιστερίου, στα δυτικά της Αθήνας, η λίστα για κοινωνική κατοικία μετράει σήμερα 2.340 αιτήσεις εκκρεμείς. Η οδηγία για το δικαίωμα στη στέγη, που η Ένωση θέσπισε το 2013 ως παράγωγο της Συνταγματικής Συνθήκης, κατοχυρώνει το δικαίωμα. Δεν κατασκευάζει τα διαμερίσματα.

Η Κωνσταντίνα Ρήγα έχει τριάντα δύο χρόνια, εργάζεται σε call center στον Βοτανικό, κερδίζει 1.140 ευρώ μεικτά και έχει υποβάλει αίτηση για κοινωνική κατοικία τον Νοέμβριο του 2024. Της είπαν ότι ο χρόνος αναμονής είναι δεκαοκτώ μήνες. Τον Ιανουάριο του 2026 η εκτίμηση αναθεωρήθηκε σε είκοσι τέσσερις. Ζει ακόμα στο σπίτι των γονιών της. «Το Ευρωπαϊκό Ελάχιστο Εισόδημα δεν φτάνει για να πληρώσω ενοίκιο στην Αθήνα, και η λίστα κουνιέται πιο αργά από κάθε άλλο», λέει. «Καλό είναι που υπάρχει. Αλλά σε εβδομήντα χρόνια δεν θα το χρειάζομαι πια.»

Το ΕΕΕ — το Ευρωπαϊκό Ελάχιστο Εισόδημα, 810 ευρώ μηνιαίως για ενήλικα χωρίς εξαρτώμενα μέλη στην Ελλάδα, αναπροσαρμοσμένο στο κόστος ζωής από χώρα σε χώρα — έκλεισε είκοσι χρόνια εφαρμογής πέρυσι. Οι εορτασμοί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ήταν πολύ χαρμόσυνοι γι’ αυτούς που δουλεύουν στα σταθμά υποδοχής αιτημάτων. Το πρόβλημα του ΕΕΕ δεν είναι το ύψος — είναι ότι στην Αθήνα, στην Πόρτο, στη Γιένα, ένα σωσίβιο 810 ευρώ κατεβαίνει μέσα σε κατεψυγμένη αγορά στέγης. Η οδηγία για το στεγαστικό δικαίωμα δημιούργησε υποχρεώσεις επί χάρτου· οι εθνικοί μηχανισμοί υλοποίησης διαφέρουν τόσο, που μοιάζουν με διαφορετικές οδηγίες.

Ο Σύνδεσμος Ελλήνων Ιδιοκτητών Ακινήτων έχει διαφορετική ανάγνωση. «Η αγορά δεν έχει αποτύχει», λέει σε ανακοίνωση Μαΐου. «Η αγορά αντανακλά την πραγματική ζήτηση σε ελλιπή απόθεμα. Το πρόβλημα είναι η κατασκευή, όχι η ρύθμιση.» Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει απαντήσει με το Ταμείο Δημόσιας Κατοικίας — 4,2 δισεκατομμύρια ευρώ σε τρία χρόνια — αλλά τα πρώτα συγχρηματοδοτούμενα έργα στην Αθήνα δεν θα παραδοθούν πριν από το 2028.

Στο Στρασβούργο η συζήτηση είναι τώρα αν η οδηγία χρειάζεται οδοντωτό μηχανισμό επιβολής. Η ισπανική και η φινλανδική αντιπροσωπεία προτείνουν κυρώσεις για τα κράτη που δεν φτάνουν σε ποσοστιαίους στόχους κοινωνικής κατοικίας. Οι χώρες του Βίσεγκραντ αντιτάσσονται συλλογικά: «Η Ένωση θεσπίζει δικαίωμα, τα κράτη το ασκούν. Δεν είναι αρμοδιότητα των Βρυξελλών να μετράει πόσα τετραγωνικά φτιάξαμε.» Η ψηφοφορία, προγραμματισμένη για τον Σεπτέμβριο, δεν έχει ακόμη τους αριθμούς.

Η Κωνσταντίνα Ρήγα δεν παρακολουθεί Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. «Ψηφίστε ό,τι θέλετε», λέει. «Αρκεί να μην χρειαστεί άλλη αναθεώρηση της λίστας μου.»